Το καλοκαίρι η μοναξιά γίνεται εντονότερη σε πολλούς. Είτε μείνουμε σπίτι μας είτε φύγουμε μακριά ή κοντά για διακοπές η μοναξιά μπορεί να γίνει και αφόρητη. Ειδικά αν δεν ξέρουμε να ξεκινούμε και να διατηρούμε σχέσεις. Κι ακόμη βλέποντας στις παραλίες παρέες και ζευγάρια να διασκεδάζουν και να χαίρονται η πίκρα της μοναξιάς γίνεται εντονότερη.
Ένα εύλογο ερώτημα που ακολουθεί είναι:
-Μπορώ να κάνω κάτι; Μπορώ να μάθω να αναπτύσσω σχέσεις και να παίρνω ικανοποιήσεις σ’ αυτές;
Η απάντηση είναι:
-Φυσικά και μπορείς. Και έχει τεράστια αξία το να μπορείς να ξεκινάς νέες σχέσεις, να ανανεώνεις και να εξελίσσεις τις παλαιότερες ή ακόμη και να τις αποχαιρετάς
Οι ικανότητα να ξεκινάμε σχέσεις, να τις εξελίσσουμε ή και να τις διακόπτουμε αποχαιρετάμε δηλαδή είναι μια ικανότητα που όσοι την έχουν βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση. Οι άνθρωποι αυτοί σίγουρα μπορούν να χαρούν περισσότερο στη ζωή τους, μπορούν να έχουν νέες και συναρπαστικές εμπειρίες και να εξελίσσονται.
Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν αυτές τις ικανότητες καθώς πήραν τα κατάλληλα εφόδια από τις πατρικές τους οικογένειες. Άλλοι απαιτείται να μάθουν το «παιχνίδι» των σχέσεων σε μια πορεία προσωπικής ανάπτυξης. Για την ανάπτυξη αυτών των ικανοτήτων εξαιρετικά κατάλληλη είναι η Ομάδα ψυχοθεραπείας.
Η Μοναξιά του Καλοκαιριού: Γιατί γίνεται πιο έντονη και πώς μπορούμε να την αποφύγουμε
Το καλοκαίρι συνδέεται συνήθως με την ξεγνοιασιά, τις διακοπές και την κοινωνικότητα. Ωστόσο, για πολλούς ανθρώπους αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία η μοναξιά γίνεται πιο έντονη και περισσότερο επώδυνη.
Ενώ οι εικόνες των διακοπών, με ζευγάρια και παρέες κυριαρχούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη δημόσια ζωή, αρκετοί βιώνουν ένα αίσθημα απομόνωσης, ανεπάρκειας ή συναισθηματικού κενού.
Η εμπειρία αυτή δεν είναι ούτε σπάνια ούτε ασυνήθιστη. Αντίθετα, η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι η μοναξιά αποτελεί μια σύνθετη ανθρώπινη εμπειρία, η οποία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη φυσική απομόνωση.
Ένας άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα σε πολλούς άλλους και να αισθάνεται βαθιά μόνος, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να περνά αρκετό χρόνο μόνος του χωρίς να βιώνει μοναξιά.
Η μοναξιά δεν είναι απλώς η έλλειψη ανθρώπων
Η μοναξιά αφορά κυρίως την υποκειμενική αίσθηση ότι οι σχέσεις που έχουμε δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις επιθυμίες μας. Δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των φίλων ή των κοινωνικών επαφών, αλλά από την ποιότητα της σύνδεσης που βιώνουμε.
Κατά τους Cacioppo και Patrick, η μοναξιά αποτελεί ένα σημαντικό ψυχοβιολογικό σήμα που μας κινητοποιεί να αναζητήσουμε ουσιαστική κοινωνική σύνδεση, όπως ακριβώς η πείνα μας κινητοποιεί να αναζητήσουμε τροφή. Όταν όμως η κατάσταση παρατείνεται, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική και σωματική υγεία.
Γιατί το καλοκαίρι μπορεί να είναι δυσκολότερο
Οι κοινωνικές προσδοκίες που συνοδεύουν το καλοκαίρι συχνά ενισχύουν το αίσθημα της μοναξιάς. Οι εικόνες διασκέδασης, ταξιδιών και ερωτικών σχέσεων δημιουργούν ένα σημείο σύγκρισης που μπορεί να οδηγήσει σε απογοήτευση και αυτοαμφισβήτηση.
Για ανθρώπους που δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ή να διατηρήσουν σχέσεις, η περίοδος αυτή μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας μεγεθυντικός φακός που αναδεικνύει τις υπαρκτές δυσκολίες τους.
Οι σχέσεις απαιτούν δεξιότητες που μπορούν να καλλιεργηθούν
Πολλοί πιστεύουν ότι οι κοινωνικές δεξιότητες είναι ένα έμφυτο χάρισμα: είτε το έχει κανείς είτε όχι. Η πραγματικότητα είναι πιο αισιόδοξη.
Η ικανότητα να ξεκινάμε μια σχέση, να τη διατηρούμε, να τη βαθαίνουμε, να αντιμετωπίζουμε τις συγκρούσεις και, όταν χρειάζεται, να αποχαιρετούμε με σεβασμό έναν άνθρωπο είναι ένα μεγάλο ζητούμενο.
Η ικανότητα όμως αυτή είναι ένα σύνολο επιμέρους δεξιοτήτων όπως η ικανότητα να εκφραζόμαστε, να εμπιστευόμαστε και να σεβόμαστε τους άλλους.
Οι επιμέρους αυτές ικανότητες μπορούν να αναπτυχθούν μέσα από τις εμπειρίες συχνά όμως απαιτούν και ψυχοθεραπευτική συμβολή.
Οι εμπειρίες από την οικογένεια προέλευσης παίζουν σημαντικό ρόλο. Άνθρωποι που μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα με ασφάλεια, αποδοχή και συναισθηματική επικοινωνία συχνά διαθέτουν περισσότερα εφόδια στις διαπροσωπικές σχέσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσοι δεν είχαν αυτές τις εμπειρίες είναι καταδικασμένοι να παραμένουν μόνοι.
Η σημασία της συνειδητής προσωπικής ανάπτυξης
Η ανάπτυξη διαπροσωπικών δεξιοτήτων περιλαμβάνει τις ικανότητες:
• να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας
• να εκφράζουμε με σαφήνεια τις ανάγκες μας
• να ακούμε πραγματικά τον άλλο
• να αντέχουμε την απόρριψη χωρίς να καταρρέουμε
• να δημιουργούμε σχέσεις αμοιβαιότητας και εμπιστοσύνης
Η διαδικασία αυτή δεν ολοκληρώνεται σε λίγες εβδομάδες. Αποτελεί μέρος της προσωπικής εξέλιξης και συχνά απαιτεί χρόνο, αυτογνωσία και σταδιακή αλλαγή βαθιά ριζωμένων προτύπων.
Η συμβολή της ομαδικής ψυχοθεραπείας
Η ομαδική ψυχοθεραπεία αποτελεί μία από τις τεκμηριωμένες μορφές ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης που μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων.
Μέσα στην ομάδα δημιουργείται ένα ασφαλές πλαίσιο όπου ο συμμετέχων μπορεί να παρατηρήσει τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με τους άλλους, να λάβει ανατροφοδότηση, να δοκιμάσει νέους τρόπους επικοινωνίας και να επεξεργαστεί συναισθηματικές δυσκολίες που επαναλαμβάνονται στις σχέσεις του.
Όπως περιγράφει ο Irvin Yalom, η ομάδα λειτουργεί ως ένας μικρόκοσμος των πραγματικών σχέσεων, προσφέροντας ευκαιρίες για ουσιαστική προσωπική αλλαγή.
Το καλοκαίρι μπορεί να γίνει αφετηρία
Η μοναξιά είναι επώδυνη, αλλά δεν χρειάζεται να αποτελεί μόνιμη κατάσταση. Για αρκετούς ανθρώπους μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για να αναρωτηθούν όχι μόνο «γιατί είμαι μόνος», αλλά και «τι χρειάζεται να μάθω για να σχετίζομαι διαφορετικά με τους άλλους;».
Η δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων δεν είναι προϊόν τύχης ούτε αποκλειστικό προνόμιο λίγων ανθρώπων. Είναι μια ανθρώπινη δυνατότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από την αυτογνωσία, την προσωπική προσπάθεια και, όταν χρειάζεται, την κατάλληλη ψυχοθεραπευτική βοήθεια.
Βιβλιογραφία
Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. W. W. Norton.
Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2010). Loneliness matters: A theoretical and empirical review of consequences and mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218–227.
Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.
Perlman, D., & Peplau, L. A. (1981). Toward a social psychology of loneliness. In R. Gilmour & S. Duck (Eds.), Personal Relationships in Disorder (Vol. 3, pp. 31–56). Academic Press.
Yalom, I. D., &Leszcz, M. (2020). The Theory and Practice of Group Psychotherapy (6th ed.). Basic Books.
Burlingame, G. M., Strauss, B., & Joyce, A. S. (2013). Change mechanisms and effectiveness of small group treatments. In M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield's Handbook of Psychotherapy and Behavior Change (6th ed.). Wiley.
